Η κοκαΐνη επιστρέφει στο προσκήνιο: γιατί η Ελλάδα μπαίνει στο κάδρο, πώς τα social media άλλαξαν τη διακίνηση και τι δείχνει η αποτυχία του «πολέμου κατά των ναρκωτικών»

 

Η κοκαΐνη δεν είναι πια ένα «μακρινό» ευρωπαϊκό πρόβλημα. Τα τελευταία χρόνια, η αύξηση της διαθεσιμότητας και της χρήσης της στη Δυτική Ευρώπη αρχίζει να γίνεται αισθητή και στην Ελλάδα. Την ίδια στιγμή, τα social media και οι κρυπτογραφημένες εφαρμογές έχουν αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο το εμπόριο ναρκωτικών οργανώνεται και φτάνει στον τελικό χρήστη, εκθέτοντας τα όρια του παραδοσιακού «πολέμου κατά των ναρκωτικών».

Από χώρα διέλευσης, σε χώρα που επηρεάζεται άμεσα

Για δεκαετίες, η Ελλάδα αντιμετωπιζόταν κυρίως ως χώρα διέλευσης. Η γεωγραφική της θέση, στο σταυροδρόμι Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής, την καθιστά κομβικό σημείο για το παγκόσμιο εμπόριο — και, αναπόφευκτα, για το παράνομο εμπόριο.

Το Λιμάνι του Πειραιά, ένα από τα μεγαλύτερα λιμάνια της Μεσογείου, διακινεί εκατομμύρια εμπορευματοκιβώτια τον χρόνο. Σε αυτό το περιβάλλον, ο πλήρης έλεγχος είναι πρακτικά αδύνατος. Όπως έχει δείξει η εμπειρία σε λιμάνια της Βόρειας Ευρώπης, όταν μια διαδρομή «δουλεύει» για τα κυκλώματα, ένα μέρος του φορτίου μένει αναπόφευκτα στη χώρα.

 

Η αυξημένη παρουσία κοκαΐνης στην ευρωπαϊκή αγορά, σε συνδυασμό με τον τουρισμό και τη νυχτερινή ζωή, δημιουργεί συνθήκες μεγαλύτερης διαθεσιμότητας και χαμηλότερου φραγμού πρόσβασης και στην Ελλάδα.

Social media: το νέο «κανάλι» της αγοράς

Η μεγαλύτερη αλλαγή, ωστόσο, δεν βρίσκεται στα λιμάνια, αλλά στις οθόνες των κινητών.

Η διακίνηση έχει μεταφερθεί:

• από τις προσωπικές γνωριμίες,

• στα direct messages,

• σε κλειστές ομάδες,

• σε μοντέλα “delivery”, που θυμίζουν νόμιμες υπηρεσίες.

Σύμφωνα με την Europol, τα οργανωμένα εγκληματικά δίκτυα αξιοποιούν συστηματικά τα social media και τις κρυπτογραφημένες εφαρμογές για να περιορίζουν την έκθεσή τους και να φτάνουν πιο γρήγορα στον τελικό χρήστη.

Πέρα από τη διακίνηση, όμως, τα social media λειτουργούν και ως πολλαπλασιαστής κουλτούρας. Η κοκαΐνη εμφανίζεται συχνά αποσυνδεδεμένη από τις συνέπειες: ως στοιχείο διασκέδασης, επιτυχίας ή “lifestyle”. Αυτό μειώνει τον κοινωνικό φόβο και ενισχύει τη ζήτηση, ειδικά σε νεότερες ηλικίες.

Ο «πόλεμος κατά των ναρκωτικών» και τα όριά του

Παρά τις εντυπωσιακές κατασχέσεις και τις επιχειρήσεις εξάρθρωσης κυκλωμάτων, η μεγάλη εικόνα δεν δείχνει υποχώρηση του φαινομένου. Αντίθετα.

Ο UNODC καταγράφει ρεκόρ στην παγκόσμια παραγωγή κοκαΐνης, με την Ευρώπη να αποτελεί μία από τις βασικές αγορές. Οι κατασχέσεις αυξάνονται, αλλά η διαθεσιμότητα παραμένει υψηλή και οι τιμές δεν καταρρέουν — ένδειξη ότι η αγορά αντέχει τα πλήγματα.

Το παραδοσιακό μοντέλο του «πολέμου» βασίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην καταστολή. Όμως:

• τα δίκτυα αντικαθιστούν γρήγορα φορτία και πρόσωπα,

• η ζήτηση δεν μειώνεται,

• η πίεση συχνά οδηγεί σε πιο βίαιες και πιο οργανωμένες μορφές εγκλήματος.

Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος, όπου οι επιτυχίες στο επίπεδο των συλλήψεων δεν μεταφράζονται σε ουσιαστική μείωση του προβλήματος.

Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα

Η ελληνική εμπειρία ακολουθεί πλέον το ευρωπαϊκό μοτίβο:

• αυξημένη διαθεσιμότητα,

• ευκολότερη πρόσβαση μέσω ψηφιακών καναλιών,

• μεγαλύτερη κοινωνική ανοχή.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι χωρίς στροφή προς την πρόληψη, τη δημόσια υγεία και την αντιμετώπιση της ψηφιακής διάστασης, η καταστολή από μόνη της δεν αρκεί. Το πρόβλημα δεν εξαφανίζεται — απλώς προσαρμόζεται.

Η κοκαΐνη στην Ελλάδα δεν είναι μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά αντανάκλαση μιας ευρωπαϊκής πραγματικότητας. Τα social media επιταχύνουν τη διάδοση και η αποτυχία του παλιού «πολέμου κατά των ναρκωτικών» γίνεται ολοένα πιο εμφανής. Το ερώτημα δεν είναι αν το πρόβλημα υπάρχει, αλλά αν η πολιτική που το αντιμετωπίζει είναι ακόμη προσαρμοσμένη στον κόσμο όπως είναι σήμερα.