Ο άνθρωπος δεν εξελίχθηκε – απλώς απέκτησε καλύτερα εργαλεία εξουσίας

 

Η ανθρωπότητα δεν προχωρά γραμμικά προς την πρόοδο. Κινείται κυκλικά, ανεβαίνοντας και κατεβαίνοντας τη σκάλα ανάμεσα στην πνευματικότητα και την κτηνωδία. Και κάθε φορά που πείθεται πως «τώρα είναι αλλιώς», αποδεικνύεται πως απλώς άλλαξαν τα εργαλεία – όχι η φύση της εξουσίας.

Σήμερα, σε έναν κόσμο τεχνητής νοημοσύνης, ψηφιακής επιτήρησης και τεχνολογικών θαυμάτων, η βαρβαρότητα δεν εξαφανίστηκε. Εκσυγχρονίστηκε. Φορά κοστούμι, μιλά με όρους «σταθερότητας», «αγορών», «γεωπολιτικής αναγκαιότητας» και βαφτίζει τον ανθρώπινο πόνο παράπλευρη απώλεια.

Τα κατεστημένα δεν συγκρούονται – συνεργάζονται

Το μεγαλύτερο ψέμα της εποχής μας είναι ότι υπάρχουν αντίπαλα κατεστημένα. Πολιτικό, οικονομικό, επιστημονικό, μιντιακό. Στην πράξη, λειτουργούν ως συγκοινωνούντα δοχεία. Το ένα νομιμοποιεί το άλλο.

Η επιστήμη χρηματοδοτείται με προτεραιότητα για πολεμική και ελεγκτική χρήση.
Η πολιτική μεταφράζει την ισχύ των λίγων σε νόμους.
Η οικονομία επιβάλλει όρους ζωής σε ολόκληρες κοινωνίες.
Τα μέσα ενημέρωσης διαχειρίζονται την προσοχή, όχι την αλήθεια.

Όλα στο όνομα της προόδου. Όλα με το ίδιο αποτέλεσμα: συγκέντρωση δύναμης και διάχυση ευθύνης.

Δημοκρατία με όρους χρήσης

Οι πολίτες ψηφίζουν, αλλά δεν αποφασίζουν.
Ενημερώνονται, αλλά δεν γνωρίζουν.
Συμμετέχουν, αλλά μόνο όσο δεν αμφισβητούν τον πυρήνα του συστήματος.

Η δημοκρατία της εποχής μας συνοδεύεται από όρους χρήσης, όπως μια ψηφιακή πλατφόρμα. Αν τους παραβιάσεις, χαρακτηρίζεσαι λαϊκιστής, επικίνδυνος, ακραίος ή «αντιδραστικός». Όχι επειδή έχεις άδικο – αλλά επειδή χαλάς την αφήγηση.

Παγκοσμιοποίηση: το άλλοθι της ανισότητας

Η παγκοσμιοποίηση παρουσιάστηκε ως φυσικός νόμος. Στην πραγματικότητα, ήταν πολιτική επιλογή. Και όπως κάθε πολιτική επιλογή, είχε νικητές και ηττημένους.

Οι κοινωνίες που χάνουν έλεγχο πάνω στην παραγωγή, την ενέργεια, την τροφή και την πληροφορία τους, δεν είναι ελεύθερες. Είναι εξαρτημένες. Κι όταν οι πολίτες στρέφονται σε επιμέρους συγκρούσεις, κομματικές αντιπαραθέσεις και τηλεοπτικούς καβγάδες, το σύστημα λειτουργεί άψογα: η ουσία μένει στο απυρόβλητο.

Η βαρβαρότητα με ανθρώπινο πρόσωπο

Σήμερα δεν χρειάζεται να βλέπεις αίμα για να συναινείς στη βία. Αρκεί να την καταναλώνεις ως είδηση. Να τη βλέπεις αποστειρωμένη, απομακρυσμένη, «αναγκαία». Έτσι ο άνθρωπος δεν γίνεται πιο σκληρός – γίνεται πιο αδιάφορος. Και η αδιαφορία είναι πάντα το τελευταίο σκαλοπάτι πριν την κτηνωδία.

Το πραγματικό δίλημμα

Η ιστορία δείχνει ότι οι κοινωνίες δεν καταρρέουν όταν χάνουν πόρους, αλλά όταν χάνουν συνείδηση. Όταν αποδέχονται ότι «δεν γίνεται αλλιώς». Όταν παραιτούνται από το δικαίωμα να κατανοούν τι τους συμβαίνει.

Το δίλημμα δεν είναι αριστερά ή δεξιά.
Ούτε παλιό ή νέο.
Είναι αν ο άνθρωπος θα παραμείνει υποκείμενο ή θα αποδεχτεί να γίνει διαχειρίσιμο αντικείμενο.

Ο άνθρωπος δεν απέτυχε επειδή δεν εξελίχθηκε βιολογικά ή τεχνολογικά. Απέτυχε κάθε φορά που πίστεψε ότι η δύναμη χωρίς ηθική μπορεί να οδηγήσει σε πρόοδο. Και αυτό το μάθημα, όσο κι αν ενοχλεί, παραμένει επίκαιρο.